Araştırma Makalesi | Açık Erişim
Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi 20, Clt. 20(56) 85-107
Türkçe Öğretmen Adaylarının Aktif Empatik Dinleme Düzeylerinin Farklı Değişkenler Açısından Belirlenmesi
ss. 85 - 107
Yayın Tarihi: Haziran 30, 2026 | Görüntüleme Sayısı: 1/0 | İndirilme Sayısı: 1/0
Özet
Bu araştırmanın amacı, Türkçe öğretmen adaylarının aktif empatik dinleme düzeylerini belirlemek ve bu düzeylerin cinsiyet, akademik başarı, günlük mobil ekran kullanım süresi ve sınıf düzeyi değişkenlerine göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemektir. Araştırmanın çalışma grubunu 129'u kadın, 86'sı erkek olmak üzere toplam 215 Türkçe öğretmen adayı oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak Bodie (2011) tarafından geliştirilen ve Türkçeye uyarlaması Özçılnak (2023) tarafından yapılan Aktif Empatik Dinleme Ölçeği (AEDÖ) kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, Bağımsız Örneklemler t-testi ve Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre, Türkçe öğretmen adaylarının genel aktif empatik dinleme düzeylerinin yüksek olduğu; kadın öğretmen adaylarının genel aktif empatik dinleme, zihinsel olarak işleme ve anladığını yanıt verme puanlarının erkek adaylara göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek olduğu ile akademik başarısı yüksek olan öğrencilerin, karşı tarafı algılama, bilgileri zihinsel olarak işleme ve genel empatik dinleme puanlarının anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Öğretmen adaylarının aktif empatik dinleme becerilerinin sınıf düzeyleri ve günlük mobil ekran kullanım sürelerine göre ise anlamlı bir farklılık göstermediği sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda, eğitim programlarında cinsiyet farkları göz önüne alınarak aktif empatik dinleme becerilerini destekleyici uygulamaların yaygınlaştırılması ve bu becerinin akademik başarı üzerindeki olumlu etkisinden faydalanılması önerilmektedir.
Anahtar kelimeler: Aktif empatik dinleme, empatik iletişim, iletişim, Türkçe öğretmen adayı.
APA 7th edition
TOPTAS, A., & Eryaman, M.Y. (20). Türkçe Öğretmen Adaylarının Aktif Empatik Dinleme Düzeylerinin Farklı Değişkenler Açısından Belirlenmesi. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 20(56), 85-107.
Harvard
TOPTAS, A. and Eryaman, M. (20). Türkçe Öğretmen Adaylarının Aktif Empatik Dinleme Düzeylerinin Farklı Değişkenler Açısından Belirlenmesi. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 20(56), pp. 85-107.
Chicago 16th edition
TOPTAS, Azer and Mustafa Yunus Eryaman (20). "Türkçe Öğretmen Adaylarının Aktif Empatik Dinleme Düzeylerinin Farklı Değişkenler Açısından Belirlenmesi". Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi 20 (56):85-107.
Akın, M. Ş. (2022). Empatik dinleme tekniği. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 14(1), 37-58. https://doi.org/10.55978/sobiadsbd.999411
Albanesi, B., Viottini, E., Conti, A., Campagna, S., Clari, M., & Dimonte, V. (2024). Cultural adaptation and psychometric evaluation of the Italian version of the active-empathic listening scale among undergraduate nursing students: A three phase validation study. Nurse Education in Practice, 79, 104091. https://doi.org/10.1016/j.nepr.2024.104091
Allen, K., Kern, M. L., Vella-Brodrick, D., Hattie, J., & Waters, L. (2018). What schools need to know about fostering school belonging: A meta-analysis. Educational Psychology Review, 30(1), 1-34. https://doi.org/10.1007/s10648-016-9389-8
Amiruddin, A., Fueggle, S. N., Nguyen, A. T., Gignac, G. E., Clunies-Ross, K. L., & Fox, A. M. (2017). Error monitoring and empathy: Explorations within a neurophysiological context. Psychophysiology, 54(6), 864–873. https://doi.org/10.1111/psyp.12846
Ampofo, J., Bentum-Micah, G., Xusheng, Q., Sun, B., & Mensah Asumang, R. (2025). Exploring the role of teacher empathy in student mental health outcomes: A comparative SEM approach to understanding the complexities of emotional support in educational settings. Frontiers in Psychology, 16, 1503258. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1503258
Asai, K., Hiraizumi, T., & Hanzawa, R. (2020). Reliability and validity of the Japanese version of the active-emphatic listening scale. BMC Psychology, 8, 59. https://doi.org/10.1186/s40359-020-00422-4
Baron-Cohen, S., & Wheelwright, S. (2004). The empathy quotient: An investigation of adults with Asperger syndrome or high functioning autism, and normal sex differences. Journal of Autism and Developmental Disorders, 34(2), 163–175. https://doi.org/10.1023/b:jadd.0000022607.19833.00
Basch, M. F. (1983). Empathic understanding: A review of the concept and some theoretical considerations. Journal of the American Psychoanalytic Association, 31(1), 101–126. https://doi.org/10.1177/000306518303100104
Batson, C. D., Batson, J. G., Slingsby, J. K., Harrell, K. L., Peekna, H. M., & Todd, R. M. (1991). Empathic joy and the empathy-altruism hypothesis. Journal of Personality and Social Psychology, 61(3), 413–426. https://doi.org/10.1037/0022-3514.61.3.413
Bodie, G. D. (2011). The Active-Empathic Listening Scale (AELS): Conceptualization and evidence of validity within the interpersonal domain. Communication Quarterly, 59(3), 277–295. https://doi.org/10.1080/01463373.2011.583495
Burgoon, J., Manusov, V., & Guerrero, L. (2021). Nonverbal communication (2. bs.). Routledge Taylor & Francis Group. https://doi.org/10.4324/9781003095552
Chandler, D. (2021). Semiotics for beginners. http://visual-memory.co.uk/daniel//Documents/S4B/sem08c.html
Cüceloğlu, D. (2002). 'Keşke'siz bir yaşam için iletişim donanımları (8. bs.). Remzi Kitabevi.
Çelikkaleli, Ö., & Avcı, R. (2015). Öğretmenlerin empatik eğilimi ve istenmeyen öğrenci davranışları arasındaki ilişki: Öğretmenlerin kişilerarası yetkiliğinin rolü. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty, 1(33), 61-88. https://doi.org/10.21764/efd.12398
De Saussure, F. (1998). Genel dilbilim dersleri (B. Vardar, Çev.). Multilingual Yayınları. (Orijinal eserin yayımlanma tarihi 1916).
Decety, J., & Moriguchi, Y. (2007). The empathic brain and its dysfunction in psychiatric populations: Implications for intervention across different clinical conditions. BioPsychoSocial Medicine, 1, 22. https://doi.org/10.1186/1751-0759-1-22
Drollinger, T., Comer, L. B., & Warrington, P. T. (2006). Development and validation of the active empathetic listening scale. Psychology and Marketing, 23(2), 161-180. https://doi.org/10.1002/mar.20105
Eisenberg, N., & Miller, P. A. (1987). The relation of empathy to prosocial and related behaviors. Psychological Bulletin, 101(1), 91–119. https://doi.org/10.1037/0033-2909.101.1.91
ETBI FET Digital Library. (2026). Verbal communication. https://library.etbi.ie/communication/verbal
Guo, H., Lin, L., Jia, Z., Sun, J., Zhuang, Z., Duan, L., & Sun, J. (2022). Validation of reliability and validity of the Chinese version of the active-empathic listening scale. Frontiers in Psychiatry, 13, 938461. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2022.938461
Hall, J., Horgan, T., & Murphy, N. (2019). Nonverbal communication. Annual Review of Psychology, 70, 271-294. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-010418-103145
Hartati, R., Meisuri, Ginting, S. A., & Ariatna, A. (2023). Tertiary students’ deficiency in English emphatic listening skills of NLP matching and mirroring technique. SALTeL Journal (Southeast Asia Language Teaching and Learning), 6(2), 1–8. https://doi.org/10.35307/saltel.v6i2.110
Havigerová, J. M., Herynková, M., Hazdrová, O., Morávková, I., & Žďárská, A. (2025). Sensing, processing, and responding: Active listening in future primary school teachers. EDULEARN25 Proceedings, 2282-2289. https://doi.org/10.21125/edulearn.2025.0645
Herynková, M., & Havigerová, J. M. (2025). Beyond hearing: The relationship between active listening and emotional intelligence in pre-service elementary teachers. EDULEARN25 Proceedings, 2299-2303. https://doi.org/10.21125/edulearn.2025.0647
Ibrahim, A., & El Zaatari, W. (2020). The teacher–student relationship and adolescents’ sense of school belonging. International Journal of Adolescence and Youth, 25(1), 382–395. https://doi.org/10.1080/02673843.2019.1660998
İmer, K., Kocaman, A., & Özsoy, A. S. (2011). Dilbilim sözlüğü. Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
Jakobson, R. (1987). Linguistics and poetics. K. Pomorska & S. Rudy (Ed.), Language in literature içinde (s. 62-94). Belknap Press of Harvard University Press.
Kansızoğlu, N., Altun Kobul, F., & Eyüp, B. (2025). Adaptation of the Active Empathic Listening Scale to Turkish culture. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 15(1), 601-626. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1515837
Kavut, S. (2018). Bir iletişim edimi ve kişilerarası iletişim bileşeni olarak dinleme becerileri. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 5(17), 218-229. https://doi.org/10.26450/jshsr.339
Kourmousi, N., Kounenou, K., Yotsidi, V., Xythali, V., Merakou, K., Barbouni, A., & Koutras, V. (2018). Personal and job factors associated with teachers’ active listening and active empathic listening. Social Sciences, 7(7), 117. https://doi.org/10.3390/socsci7070117
Lockwood, P. L., Seara-Cardoso, A., & Viding, E. (2014). Emotion regulation moderates the association between empathy and prosocial behavior. PLoS ONE, 9(5), e96555. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0096555
Mahanani, I. S., Pudjiati, S. R. R., & Patricia, P. (2018). Pelatihan ketrampilan mendengarkan empatik aktif untuk meningkatkan kedekatan guru dan anak. Jurnal Intervensi Psikologi (JIP), 10(1), 1-28. https://doi.org/10.20885/intervensipsikologi.vol10.iss1.art1
Mammadzada, S. S. (2023). Verbal and non-verbal communication in linguistics. International Journal of Innovative Technologies in Social Science, 2(38). https://doi.org/10.31435/rsglobal_ijitss/30062023/8003
Minuci, E. G., Kelly, S., Burkey, M. L., & Ducking, J. (2025). Instructor active empathetic listening and its impact on students’ math anxiety. Communication Reports, 38(3), 153-167. https://doi.org/10.1080/08934215.2025.2451895
Molina-Mateo, D., Leiva-Cisterna, I., & Barraza, P. (2026). Teaching experience correlates with enhanced social cognition in preschool teachers. Journal of Intelligence, 14(1), 10. https://doi.org/10.3390/jintelligence14010010
Özçılnak, H. (2023). Aktif-Empatik Dinleme Ölçeği Türkçe güvenirlik ve geçerliği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sağlık Bilimleri Üniversitesi.
Preckel, K., Kanske, P., & Singer, T. (2018). On the interaction of social affect and cognition: Empathy, compassion and theory of mind. Current Opinion in Behavioral Sciences, 19, 1-6. https://doi.org/10.1016/j.cobeha.2017.07.010
Rifat, M. (2013). Açıklamalı göstergebilim sözlüğü -kavramlar, yöntemler, kuramcılar, okullar-. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Romero-Martínez, Á., Lila, M., & Moya-Albiol, L. (2016). Empathy impairments in intimate partner violence perpetrators with antisocial and borderline traits: A key factor in the risk of recidivism. Violence and Victims, 31(2), 347-360. http://dx.doi.org/10.1891/0886-6708.VV-D-14-00149
Smith, K. E., Norman, G. J., & Decety, J. (2020). Medical students’ empathy positively predicts charitable donation behavior. The Journal of Positive Psychology, 15(6), 734–742. https://doi.org/10.1080/17439760.2019.1651889
Starcevic, V., & Piontek, C. M. (1997). Empathic understanding revisited: Conceptualization, controversies, and limitations. American Journal of Psychotherapy, 51(3), 317–328. https://doi.org/10.1176/appi.psychotherapy.1997.51.3.317
Vardar, B. (2002). Açıklamalı dilbilim terimler sözlüğü (2. bs.). Multilingual Yabancı Dil Yayınları.
Warrier, V., Toro, R., Chakrabarti, B., vd. (2018). Genome-wide analyses of self-reported empathy: Correlations with autism, schizophrenia, and anorexia nervosa. Translational Psychiatry, 8, 35. https://doi.org/10.1038/s41398-017-0082-6
Weger, H., Castle, G. R., & Emmett, M. C. (2010). Active listening in peer interviews: The influence of message paraphrasing on perceptions of listening skill. International Journal of Listening, 24(1), 34–49. https://doi.org/10.1080/10904010903466311
Weger, H., Castle Bell, G., Minei, E. M., & Robinson, M. C. (2014). The relative effectiveness of active listening in initial interactions. International Journal of Listening, 28(1), 13–31. https://doi.org/10.1080/10904018.2013.813234
