Araştırma Makalesi | Açık Erişim
Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi 20, Clt. 20(56) 41-63
Yazma Eğitiminde Yapılandırmacı Bir Yaklaşım: Yazma Çıraklığı (Writing Apprenticeship) Modeli
ss. 41 - 63
Yayın Tarihi: Haziran 30, 2026 | Görüntüleme Sayısı: 1/0 | İndirilme Sayısı: 1/0
Özet
Geleneksel yazma eğitimi yaklaşımları çoğunlukla yazma sürecinin kendisine değil, ortaya çıkan son ürüne odaklanmaktadır. Bu durum, öğrencilerin metin oluştururken yaşadıkları bilişsel süreçlerin göz ardı edilmesine ve yazma becerilerinin gelişiminde bir “halı altına süpürme” yoluna gidilmesine neden olmaktadır. Bu çalışma; sözü edilen göz ardı etmeyi gidermeyi, Collins, Brown ve Newman (1989) tarafından geliştirilen Bilişsel Çıraklık (Cognitive Apprenticeship) kuramını yazma eğitimine uyarlayarak süreç temelli bir "Yazma Çıraklığı Modeli" ortaya koyarak yazma öğretimine yeni bir bakış açısı kazandırmayı amaçlamaktadır. Önerilen model; modelleme, açıklama, liderlik etme, iskele kurma, yansıtma, aktarma ve keşfetme aşamalarından oluşan döngüsel bir yapı üzerine kurulmuştur. Modelde öğretmen, sınıfta "baş yazar veya usta" rolünü üstlenerek sesli düşünme protokolleri (think-aloud protocols) aracılığıyla kendi yazma süreçlerini görünür kılar. Bu sayede öğrenenlerin (çırakların) sadece bitmiş metinleri değil, uzman bir yazarın zihinsel çözümleme stratejilerini de gözlemlemeleri sağlanır. Çalışma, bu modelin ilkokul ve ortaokul öğrencilerinin yazma becerilerini artırmayı, üstbilişsel farkındalıklarını geliştirmeyi ve yazma kaygılarını azaltmayı öngörmektedir. Sonuç olarak bu model önerisi, yazma eğitiminde usta-çırak ilişkisini yeniden tanımlayarak öğrencilerin bilgi vermekten çok bilgiyi üreten, dönüştüren ve başka durumlara aktaran yetkin birer yazara dönüşmeleri için sistematik bir yol haritası sunmaktadır.
Anahtar kelimeler: Yazma eğitimi, bilişsel çıraklık, yazma çıraklığı, usta-çırak ilişkisi, yazma mentörlüğü, yazma becerisi.
APA 7th edition
Yavuz, E., & Turkel, A. (20). Yazma Eğitiminde Yapılandırmacı Bir Yaklaşım: Yazma Çıraklığı (Writing Apprenticeship) Modeli. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 20(56), 41-63.
Harvard
Yavuz, E. and Turkel, A. (20). Yazma Eğitiminde Yapılandırmacı Bir Yaklaşım: Yazma Çıraklığı (Writing Apprenticeship) Modeli. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 20(56), pp. 41-63.
Chicago 16th edition
Yavuz, Engin and Ali Turkel (20). "Yazma Eğitiminde Yapılandırmacı Bir Yaklaşım: Yazma Çıraklığı (Writing Apprenticeship) Modeli". Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi 20 (56):41-63.
Açıkgöz, K. Ü. (2011). Aktif öğrenme. İzmir: Biliş Gelişim Coşkusu.
Akkaya, A. (2013). 6. sınıf öğrencilerinin yazım yanlışları sıklığı ve yazım yanlışlarının nedenlerine ilişkin öğretmen görüşleri. Electronic Turkish Studies, 8(4), 33–52.
Aktaş, Ş., & Gündüz, O. (2007). Yazılı ve sözlü anlatım. Ankara: Akçağ Yayınları.
Alkan, H. A., Çetinkaya, G. (2021). Okuma çıraklığı yaklaşımı. İ.S. Aydın, Ö. Yahşi, (Ed.) PISA ve Okuma Kültürü içinde, (1. Basım, ss. 63-81). Nobel Yayıncılık.
Alyılmaz, C. (2010). Türkçe öğretiminin sorunları. Turkish Studies, 5(3).
Aydoğan, T. (2024). İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin yazma hatalarını ve yazma tutumlarını etkileyen değişkenlerin incelenmesi (Yayımlanmış yüksek lisans tezi). Kırıkkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. YÖK Tez Merkezi.
Bağcı, H. (2011). İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin noktalama işaretleri ile yazım kurallarını uygulayabilme düzeyi. Electronic Turkish Studies, 6(1).
Bahşi, N., & Sis, N. (2019). Ortaokul öğrencilerinin cümle, paragraf ve metin oluşturma düzeyi üzerinde etkili olan değişkenler. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 7(3), 553–573.
Bandura, A. (1978). Reflections on self-efficacy. Advances in Behaviour Research and Therapy, 1(4), 237–269.
Bayrakcı, M. (2013). Sosyal öğrenme kuramı ve eğitimde uygulanması. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi(14), 198-210.
Boscolo, P., & Gelati, C. (2007). Best practices in promoting motivation for writing. In S. Graham, C. A. MacArthur, & J. Fitzgerald (Eds.), Best practices in writing instruction (pp. 202–221). New York: Guilford Press.
Büyükikiz, K. K. (2009). İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin söz dizimi ve anlatım bozuklukları üzerine bir araştırma. Gazi Türkiyat Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 1(4), 167–178.
Collins, A., & Kapur, M. (2006). Cognitive apprenticeship (Vol. 291). na: na.
Collins, A., Brown, J. S., & Newman, S. E. (2018). Cognitive apprenticeship: Teaching the crafts of reading, writing, and mathematics. In Knowing, learning, and instruction (pp. 453-494). Routledge.
Collins, A., Brown, J. S. & Holum, A. (1991). Cognitive apprenticeship: Making thinking visible. American Educator, 15 (3), 6-11, 38-39.
Cowley, S. (2011). Getting the buggers to write. Bloomsbury Publishing.
Çağımlar, Z. (2002). Yazılı ve sözlü anlatım becerilerinin (kompozisyon) ilköğretim 5. sınıflarda öğretmen ve öğrenci görüşleri açısından değerlendirilmesi. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(23), 12–22.
Çaykuş, F. E. K. T. M. (t.y.). Yaşam ve kariyer becerileri. Yükseköğretimde 21. Yüzyıl Becerileri (s. 189).
Çer, E., & Ağrelim Turhan, H. (2016). 6, 7 ve 8. sınıf öğrencilerinin yazılı anlatım becerilerinin sözvarlığı ve sözcük sıklığı dağılımı açısından incelenmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(36), 83–99.
Deane, P., Odendahl, N., Quinlan, T., Fowles, M., Welsh, C., & Bivens‐Tatum, J. (2008). Cognitive models of writing: Writing proficiency as a complex integrated skill. ETS Research Report Series, 2008(2), i-36.
Dinç, A., & Ünal, F. T. (2024). Türkçe öğretmenlerinin yazma yöntem ve tekniklerini kullanma durumları. International Journal of Language Academy, (33), 373–389.
Doğan, Y., & Müldür, M. (2014). 7. sınıf öğrencilerine verilen yazma eğitiminin öğrencilerin hikâye yazma becerisine etkisi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(1).
Ekmekçi, S. (2022). İlkokul öğrencilerinin yazma hatalarının düzeltilmesi: Bir eylem araştırması (Yayımlanmış yüksek lisans tezi). İnönü Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Malatya.
Geary, K. D. (2018). The effects of “reading apprenticeship” on teacher instruction and student learning. Accepted By The School Of Education Faculty, Indiana University, In Partial Fulfillment of the Requirements Of The Degree Of Doctor Of Education.
Ghefaili, A. (2003). Cognitive apprenticeship, technology, and the contextualization of learning environments, Journal of Educational Computing, Design & Online learning, 4, 1-27.
Greenleaf, C. (2011). Cracking the code for academic literacy. R & D Alert, 12(3), 4-5, 20.
Göçer, A. (2016). Yazma eğitimi (2. baskı). Ankara: Pegem Akademi.
Gökalp, G. A. (2001). Derslikten günlük yaşama edebiyat eğitimi. Türkbilig Türkoloji Araştırmaları, 185–202.
Güney, N. (2016). Öğretmenlerin yazma eğitimine yönelik düşünceleri. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 5(2).
Hogan, N. (2022). Instructional Note:“It’s important to dance with the text”: Enhancing Writing Instruction through Reading Apprenticeship. Teaching English in the Two-Year College, 50(2), 160-174.
Karadaban, A., Acar, A., Işık, A., Gezer, M., Taşkıran, N. D., Toz, M. Z., ... & Yolcu, H. (2024). Sosyal öğrenme. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(104), 556-562.
Kasa Ayten, B., & Ekmekçi, S. (2021). Covid-19 pandemi döneminde ilkokul 1. ve 2. sınıf öğrencilerinin yazma hatalarının belirlenmesi. Turkish Studies–Language, 16(3), 1787–1810.
Kaya, R. Ç., & Kahtalı, B. D. (2021). Writing skill problems experienced by eighth grade students at the sentence level. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 1218–1246.
Keskik, Y. (2024). İlkokul birinci sınıf öğrencilerinin yazmayı öğrenme sürecinde yaptıkları yazım yanlışları (Yayımlanmış yüksek lisans tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. YÖK Tez Merkezi.
Klimova, B. F. (2012). The importance of writing. Paripex–Indian Journal of Research, 2(1), 9–11.
Knapp, N. F. (2016). Reading together: A summer family reading apprenticeship program for delayed and novice readers. Literacy Research and Instruction.
Kolikant, Y. B. D., Gatchell, D. W., Hirsch, P. L., & Linsenmeier, R. A. (2006). A cognitive-apprenticeship-inspired instructional approach for teaching scientific writing and reading. Journal of College Science Teaching, 36(3).
Lucas, K. F. (2001). The social construction of mentoring roles. Mentoring and Tutoring, 9(1), 23-47.
Mehdian, N. (2009). Teacher’s role in the reading apprenticeship framework: aid by the side or sage by the stage, English Language Teaching, 2, 1,1-12.
Nissani, M. (1996). The apprenticeship approach to writing instruction. Visible Language, 30(3), 284.
Özbay, M. (2009). Türkçe özel öğretim yöntemleri II. Ankara: Öncü Kitap.
Öztürk, B. K. (2012). İlköğretim ikinci kademe öğrencilerinin yazma kaygılarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Journal of the Cukurova University Institute of Social Sciences, 21(2).
Quew-Jones, B. (2025). Writing from practice: turning degree apprenticeship experience into publishable research. Journal of Vocational Research and Practice, 1(1).
Pajares, F. (1996). Self-efficacy beliefs in academic settings. Review of Educational Research, 66(4), 543–578.
Pajares, F. (2003). Self-efficacy beliefs, motivation, and achievement in writing: A review of the literature. Reading & Writing Quarterly, 19(2), 139–158.
Pavlak, C. M., & Hodgson-Drysdale, T. (2017). A writing apprenticeship for sixth-grade English learners: An application of the theory of systemic functional linguistics. Journal of Education, 197(2), 25-35.
Rogoff, B. (1990). Apprenticeship in thinking: Cognitive development in social context. Oxford university press.
Salavert, R. (2015). Coaching: An apprenticeship approach for the 21st Century, International Journal of Educational Leadership and Management, 3(1), 4-24. doi:10.4471/ijelm.
Satthapong, T. (2018). Research and development of reading literacy follow the pisa test using by reading apprenticeship approach, Reading Psychology, 30(2), 89-118.
Schoenbach, R., Greenleaf, C. ve Murphy, L. (2016). Leading for literacy: A Reading
Apprenticeship approach. San Francisco, CA: Jossey-Bass.
Stebick, D. M., Pool, D. J., & Pool, J. (2007). A Reading Apprenticeship Model for Improving Literacy: A Pre-service Teacher Case Study.
Sumer, M. E. (2024). Ortaokul öğrencilerinin yazma becerilerinin bazı değişkenler açısından değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi). YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezNo=854520.
Tağa, T., & Ünlü, S. (2013). Yazma eğitiminde karşılaşılan sorunlar üzerine bir inceleme. Electronic Turkish Studies, 8(8).
Tatlıoğlu, S. (2021). Öğrenmeye sosyal- bilişsel bir bakış: Albert Bandura. Sosyoloji Notları.
Temizkan, M. (2008). Türkçe ve sınıf öğretmeni adaylarının yazılı anlatım çalışmalarını düzeltme ve değerlendirme durumları. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(3), 49–61.
Tok, R., & Erdoğan, Ö. (2017). İlkokul 2., 3. ve 4. sınıf öğrencilerinin yazma becerilerinin incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(1), 1003–1024.
Türkben, T. (2021). Ortaokul öğrencilerinin yazma becerileri, yazmaya yönelik tutumları ve yazma motivasyonları arasındaki ilişki. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(3), 900–922. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2021.21.64908-788146
Ulum, H., Ergün, F., Topdaş, K., Sağlam, Ö. (2024). İlkokul 2. sınıf Öğrencilerinin bilişsel çıraklık yaklaşımı ile toplama işlemi becerilerinin geliştirilmesi: eylem araştırması. Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi, 7(3), 177-197.
Ungan, S. (2007). Yazma becerisinin geliştirilmesi ve önemi. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(2), 461–472.
Ülper, H. (2012). Taslak metinlere öğretmenler tarafından sunulan geribildirimlerin özellikleri. Bilim ve Eğitim, 37(165), 121–136.
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Wegener, C., & Tanggaard, L. (2013). Supervisor and student co-writing: An apprenticeship perspective. Forum Qualitative Sozialforschung / Forum: Qualitative Social Research, 14(3).
WESTED. (2013). Reading Apprenticeship at WestEd: Improving academic literacy.
Yalar, T. (2010). İlköğretim 3. sınıflarda Türkçe dersi öğretiminde karşılaşılan sorunların öğretmen görüşlerine göre belirlenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, (15), 30–41.
Yaman, H. (2014). Ortaokul öğrencilerinin genel kaygı düzeyleri, yazma kaygıları ve Türkçe dersine yönelik tutumları arasındaki ilişki. [Yayın bilgisi eksik].
Yıldız, C. (2010). Yeni öğretim programına göre kuramdan uygulamaya Türkçe öğretimi. Ankara: Pegem Akademi.
Yiğit Günay, H. (2023). İlkokul öğrencilerinin farklı yazı türlerinde yaptıkları yazma hatalarının belirlenmesi: Bir durum çalışması (Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir).
Zorbaz, K. Z. (2005). İlköğretim okulları ikinci kademe Türkçe öğretmenlerinin ölçme ve değerlendirmeye ilişkin görüşleri ve yazılı sınavlarda sordukları sorular üzerine bir değerlendirme (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Mustafa Kemal Üniversitesi, Hatay.
