Araştırma Makalesi | Açık Erişim
Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi 2026, Clt. 20(55) 36-51
Lisans Öğrencilerinin Görsel Okuryazarlık ve Eleştirel Düşünme Yeterliklerinin Gelişiminde Görsel Düşünme Stratejilerinin Rolü
ss. 36 - 51
Yayın Tarihi: Mart 31, 2026 | Görüntüleme Sayısı: 0/0 | İndirilme Sayısı: 0/0
Özet
Bu araştırma, görsel okuryazarlık ve eleştirel düşünme becerilerinin gelişiminde görsel düşünme stratejilerinin lisans öğrencileri üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, eksik veriler çıkarıldıktan sonra 37 geçerli lisans öğrencisi üzerinden bir devlet üniversitesinde yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubu Resim İş Eğitimi alanındaki lisans öğrencileri ile diğer eğitim alanlarındaki lisans öğrencilerinden oluşmaktadır. Araştırmada ön test-son test çift deney gruplu deneysel desen kullanılmıştır. Öğrencilere sekiz hafta boyunca her hafta farklı sanat eserleri üzerinden Abigail Housen ve Philip Yenawine tarafından geliştirilen görsel düşünme stratejilerinin (GDS) temel üç sorusuna dayalı tartışma ortamı yaratılarak uygulama yapılmıştır. Veri setinin normal dağılım göstermemesi nedeniyle analizlerde non-parametrik yöntemler kullanılmıştır. GDS uygulaması alan içi ve alan dışı lisans öğrencilerinin görsel okuryazarlık düzeylerinin ön test-son test puanları arasında son test lehine istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğunu göstermiştir fakat alan içi ve alan dışı lisans öğrencilerinin eleştirel düşünme düzeylerinin ön test-son test puanları arasındaki fark karşılaştırıldığında ortalama puanları arasında belirgin bir artışın olduğu ama bu artışın istatistiksel olarak anlamlı bir fark ortaya koymadığı bulgusuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak GDS, öğrencilerin görsel okuryazarlık becerilerini geliştirmede etkili bir araçtır. Ancak eleştirel düşünme üzerindeki kalıcı etki için daha uzun süreli uygulamalara ihtiyaç duyulmaktadır. Elde edilen bulgular doğrultusunda, GDS’ nin farklı lisans programlarına entegre edilmesi ve öğretmen eğitimi programlarına dâhil edilmesi önerilmektedir.
Anahtar kelimeler: Görsel Okuryazarlık, Görsel Düşünme Stratejileri, Eleştirel Düşünme, Sanat Eğitimi
APA 7th edition
Tanoglu, S., & YILMAZ, M. (2026).
Lisans Öğrencilerinin Görsel Okuryazarlık ve Eleştirel Düşünme Yeterliklerinin Gelişiminde Görsel Düşünme Stratejilerinin Rolü
. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 20(55), 36-51. Harvard
Tanoglu, S. and YILMAZ, M. (2026).
Lisans Öğrencilerinin Görsel Okuryazarlık ve Eleştirel Düşünme Yeterliklerinin Gelişiminde Görsel Düşünme Stratejilerinin Rolü
. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 20(55), pp. 36-51. Chicago 16th edition
Tanoglu, Seyda and Meliha YILMAZ (2026). "
Lisans Öğrencilerinin Görsel Okuryazarlık ve Eleştirel Düşünme Yeterliklerinin Gelişiminde Görsel Düşünme Stratejilerinin Rolü
". Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi 20 (55):36-51.Akçay Balcı D. & Karaman M. (2022). Üniversite öğrencilerinin görsel okuryazarlık düzeylerinin capsler üzerinden incelenmesi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi,10(132),165-184. https://asosjournal.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=63856
Anderson, E., Avgerinou, M. D., Dimas, S., & Robinson, R. (2021). Visual literacy in the k12 classroom of the 21st century: From college preparation to finding one’s own voice. In Handbook of research on K-12 blended and virtual learning through the i2Flex Classroom Model (pp. 84–108). IGI Global.
https://www.researchgate.net/publication/349749852_Visual_Literacy_in_the_K12_Classroom_of_the_21st_Century_From_College_Preparation_to_Finding_One's_Own_Voice
Ateş, A. & Yılmaz, M. (2024). Sanat eğitiminde görsel algının geliştirilmesine yönelik bir yöntem önerisi. Trakya Eğitim Bilimleri Dergisi (TEBD), 22(2), 1577- 1600. https://doi.org/10.37217/tebd.1486038
Aybek, B., Aslan, S., Dinçer, S., & Arısoy, B. C. (2015). Öğretmen adaylarına yönelik eleştirel düşünme standartları ölçeği: Geçerlik Ve Güvenirlik Çalışması. Kuram Ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 21(1), 25-50. https://dergipark.org.tr/tr/pub/adyuebd/article/332035
Brumberger, E. (2019). Past, present, future: Mapping the research in visual literacy. Journal of Visual Literacy, 38(3), 165–180. https://doi.org/10.1080/1051144x.2019.1575043
Campbell, D. T., & Stanley, J. C. (1963). Experimental and quasi-experimental designs for research. boston: houghton mifflin, 36. https://www.jameslindlibrary.org/wp- data/uploads/2016/01/Campbell_Stanley-Experimental_and_Quasi Experimental_Designs_for_Research_1963.pdf
Chen, C-H., & She, H-C. (2012). The impact of recurrent on-line synchronous scientific argumentation on students’ argumentation and conceptual change. Journal Of Educational Technology&Society, 15(1), 197-210. https://www.learntechlib.org/p/75272/
Choi, J., Lee, S. E., Choi, S., Kang, B., Kim, S. H., Bae, J., ... & Son, Y. J. (2022). Integration of visual thinking strategies to undergraduate health assessment course: A mixed-method feasibility study. Nurse Education Today, 113, 105374.
https://doi.org/10.1016/j.nedt.2022.105374
Çöğmen, S., Bahtiyar, A.,& Köksal, N.(2021). Görsel düşünme stratejilerinin uygulandığı öğrenme ortamlarında fen öğretmen adaylarının argümantasyon düzeyleri. Muğla Sıtkı Koçman
Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 289-306.
https://doi.org/10.21666/muefd.832920
Dokumacı-Sütçü, N. (2021). Zihnin uzamsal alışkanlıkları ile görsel okuryazarlık yeterlilikleri arasındaki ilişkinin yapısal eşitlik modeli ile incelenmesi [Investigation of the relationship between spatial habits of mind and visual literacy competences through structural equation model]. Journal of Computer and Education Research, 9 (17), 125-144. DOI: 10.18009/jcer.840318 https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1446896
Eraslan Taşpınar, Ş. (2016). Sanat eğitiminin görsel okuryazarlık becerilerine etkisi. The Turkish Online Journal of Design, Art and Communication - TOJDAC, 6(3), 340.
Eraslan Taşpınar, Ş. (2017). Teori ve uygulamada görsel düşünme stratejileri. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(3),1167-1179. https://avesis.atauni.edu.tr/yayin/1b5fc105-90aa-40dd-8b22-1a8e7c771aca/teori-ve-uygulamada-gorsel-dusunme-stratejileri
Eraslan, S., ve Eraslan Taşpınar, Ş. (2023). Pedagojik sanat eleştirisinin öğrencilerin görsel okuryazarlık
becerilerine etkisi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 19(1), 157–
168. https://doi.org/10.17244/eku.1200681
Erdem, A. R., & Yazıcıoğlu, A. (2015). Öğretmen adaylarının eleştirel düşünmeye yönelik görüşlerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(19), 1–15. https://www.asosjournal.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=33391
Facione, P. A. (1990). Critical thinking: A statement of expert consensus for purposes of educational assessment and instruction (The Delphi Report). American Philosophical Association. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED315423.pdf
Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (8th ed.). New York: Mcgraw-Hill, 393-397. http://www.bwgriffin.com/gsu/courses/edur8331/edur8331-presentations/EDUR-8331- 04b-Survey-Research.pdf
Gismera Tierno, L., Pérez-Macías, N., & Medina-Molina, C. (2021). Visual thinking boosting Spanish higher education students’ entrepreneurial intentions. Journal of the Knowledge Economy, 12, 1949–1965. https://doi.org/10.1007/s13132-020-00700-x
Hensel, D., & Moorman, M. (2017). Doctorate of nursing practice students’ impressions of uses for visual thinking strategies. Journal of Continuing Education in Nursing, 48(8), 365–368. https://doi.org/10.3928/00220124-20170712-08
Housen, A. & Yenawine, P. (2001). “Visual thinking strategies: understanding the basics”. VUE: Visual Understanding in Education.
Hu, Y., & Hwang, G. J. (2024). Cultivating visual literacy and critical thinking tendency with technological knowledge organizing supports: A concept mapping-based online problem- posing approach. Education Tech Research and Development. https://doi.org/10.1007/s11423-024-10394-6
Karadeniz Bayrak, B. (2014). Öğretmen adaylarının bilgi okuryazarlık düzeyleri ve eleştirel düşünme eğilimleri üzerine bir araştırma [A research about information literacy level and critical thinking tendencies of the teacher candidates]. The Journal of Academic Social Science Studies, (25-I), 439–456. https://doi.org/10.9761/JASSS2261
Karagöz, Y. (2010). Nonparametrik tekniklerin güç ve etkinlikleri [The power and effectiveness of nonparametric techniques]. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 9(33), 18–
40. https://www.esosder.org
Karasar, N. (2022). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (35. baskı, s. 181). Nobel Yayınları.
Kamçı, F. & Tuncer, M. (2025). Türkçe ve ı̇ngilizce öğretmen adaylarının eleştirel düşünme standartları, eleştirel yazma becerileri, eleştirel okuma özyeterlik algıları ve eleştirel dinlemeye yönelik tutumları arasındaki ı̇lişkiler. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 24(1), 429-445. https://dergipark.org.tr/tr/pub/esosder/article/1552556
Kędra, J., & Zakevıcıute, R. (2019). Visual literacy practices in higher education: What, why and how? Journal of Visual Literacy, 38(1–2), 1–7. https://doi.org/10.1080/1051144x.2019.1580438
Kiper, A., Aslan, S., Kıyıcı, M ve Akgün Ö. E. (2012). Vısual literacy scale: the study of valıdıty and relıabılıty. TOJNED, 73-83. https://tojned.net/journals/tojned/articles/v02i02/v02i02-05.pdf
Kocaarslan, M. ve Çeliktürk, Z. (2013). Eğitim fakültesi öğrencilerinin görsel okuryazarlık yeterliklerinin belirlenmesi. Bartın University Journal Of Faculty Of Education, 2(2), 344-362. https://dergipark.org.tr/en/pub/buefad/article/51130
Köksal, N., & Çöğmen, S. (2019). Visual thinking processes and interactions of sixth grade students. Journal of Qualitative Research in Education, 7(2). https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/709423
Landorf, H. (2006). "What's going on in this picture? visual thinking strategies and adult learning." New Horizons in Adult Education and Human Resource Development 20(4) 28-32. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ983809.pdf
Matusiak, K. K., Heinbach, C., Harper, A., & Bovee, M. (2019). Visual literacy in practice: Use of images in students’ academic work. College & Research Libraries, 80(1), 123–139. https://doi.org/10.5860/ crl.80.1.123
Moorman, M. (2015). The meaning of visual thinking strategies for nursing students. Humanities, 4(4), 748–759. https://doi.org/10.3390/h4040748
Nezir, M., & Işık, M. (2025). Çağdaş Türk resmine görsel okuryazarlık bağlamında yöntembilimsel bir yaklaşım. Art-E Sanat Dergisi, 17(34), 558–572. https://doi.org/10.21602/sduarte.1480908
Ocak, G., Eymir, E., & Ocak, İ. (2016). Öğretmen adaylarının eleştirel düşünme eğilimlerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 63-85. https://doi.org/10.17556/jef.27258
Özdemir Beceren, B., Arı Arat, C., & Adak Özdemir, A. (2022). Okul öncesi öğretmen adaylarının görsel okuryazarlıkları ile eleştirel okuma özyeterlik algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 5(2), 411- 435. https://doi.org/10.33400/kuje.1061245
Rawlinson, K., Wood, S. N., Osterman, M., & Sullivan, C. C. (2007). Thinking critically about social issues through visual material. Journal of Museum Education, 32(2), 155–174. https://doi.org/10.1179/jme. 2007.32.2.155
Reilly, J. M., Ring, J., & Duke, L. (2005). Visual thinking strategies: a new role for art in medical education. Fam Med, 37(4), 250-2. https://fammedarchives.blob.core.windows.net/imagesandpdfs/fmhub/fm2005/April/Jo250.pdf
Willingham, D. T. (2007). Why don’t students like school? American Educator, 31(2), 8–19. https://eduq.info/xmlui/bitstream/handle/11515/19710/Crit_Thinking.pdf
Yenawine, P. (CV) About. https://www.philipyenawine.com/about-me
Yenawine, P., & Miller, A. (2014). Visual thinking, images, and learning in college. About Campus: Enriching the Student Learning Experience, 19(4), 1-8. https://www.philipyenawine.com/teaching/2020/8/23/visual-thinking-images-and-learning-in-college
Yıldırım, A., & Taşçı, S. (2013). Hemşirelikte eleştirel düşünmenin klinik karar vermeye etkisi. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(3), 187-191. https://dergipark.org.tr/en/pub/balikesirsbd/article/452018
