Araştırma Makalesi    |    Açık Erişim
Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi 20, Clt. 20(56) 64-84

Türkçe Öğretmeni Adaylarında Dil Farkındalığı:Gündelik Yaşam Bağlamında Bir İnceleme

Rumeysa Dak Dak, Hulusi Geçgel

ss. 64 - 84

Yayın Tarihi: Haziran 30, 2026  |   Görüntüleme Sayısı: 0/0   |   İndirilme Sayısı: 0/0


Özet

Bireyin dilin yapısına, kullanımına ve sosyal hayattaki işlevine karşı geliştirdiği bilişsel ve duyuşsal hassasiyeti ifade eden dil farkındalığı, özellikle ana dili eğitimi süreçlerinde stratejik bir öneme sahiptir. Dil bilincinin günlük hayatın pratiklerine yansıması, öğretmen adaylarının mesleki kimliklerinin inşasında ve toplumsal dil farkındalığının arttırılmasında temel belirleyicilerden biridir. Ana dili eğitimi verecek olan öğretmen adaylarının bu farkındalığa sahip olması, öğretim sürecinin niteliği açısından kritik öneme sahiptir. Bu çalışma, Türkçe öğretmeni adaylarının günlük yaşama yönelik dil farkındalık düzeylerini belirlemek ve bu farkındalıkların cinsiyet, sınıf düzeyi, akademik not ortalaması ve günlük ekran süresi değişkenleri açısından farklılaşıp farklılaşmadığını incelemek amacıyla yürütülmüştür. Nicel araştırma yaklaşımıyla yürütülen bu çalışmanın örneklemini 102 Türkçe öğretmeni adayı oluşturmaktadır. Araştırma verileri, Günlük Hayata İlişkin Dil Farkındalığı Ölçeği ile toplanarak betimsel istatistikler, t-testi ve tek yönlü varyans analizi ile çözümlenmiştir. Analiz sonuçları; öğretmen adaylarının Türkçeyi doğru ve özenli kullanmayı mesleki bir sorumluluk olarak gördüklerini ve çevrelerindeki dil kirliliğine karşı koruma refleksi geliştirdiklerini göstermektedir. Buna karşın adayların, hatalı kullanımlara müdahale etme ve çevredekileri uyarma gibi pratik uygulama noktalarında çekimser kaldıkları saptanmıştır. Değişkenlere yönelik analizlerde; cinsiyet ve günlük ekran süresinin dil farkındalığı üzerinde genel olarak anlamlı bir farklılaşma yaratmadığı belirlenmiştir. Buna tezat olarak sınıf düzeyi ve akademik not ortalamasının bireysel ve sosyal medya farkındalığı boyutlarında anlamlı birer etken olduğu; lisansüstü düzeydeki ve akademik başarısı yüksek olan öğretmen adaylarının daha güçlü bir dil bilincine, duyarlılığına ve eylemsel farkındalığa sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar kelimeler: Dil bilgisi, Türkçe öğretimi, öğretmen adayı, günlük yaşam, dil bilinci.


Bu makaleye nasıl atıf yapılır

APA 7th edition
Dak, R.D., & Gecgel, H. (20). Türkçe Öğretmeni Adaylarında Dil Farkındalığı:Gündelik Yaşam Bağlamında Bir İnceleme. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 20(56), 64-84.

Harvard
Dak, R. and Gecgel, H. (20). Türkçe Öğretmeni Adaylarında Dil Farkındalığı:Gündelik Yaşam Bağlamında Bir İnceleme. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 20(56), pp. 64-84.

Chicago 16th edition
Dak, Rumeysa Dak and Hulusi Gecgel (20). "Türkçe Öğretmeni Adaylarında Dil Farkındalığı:Gündelik Yaşam Bağlamında Bir İnceleme". Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi 20 (56):64-84.

Kaynakça

    Asma, B. (2020). Öğretmen Adaylarının Türkçe Dil Hassasiyetlerinin Belirlenmesi Üzerine Fenomenolojik Bir Çalışma. Elektronik Dil ve Eğitim Dergisi, 1(1), 36-52.

    Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2021). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (29. baskı). Pegem Akademi.

    Çelik, S., Arıkan, A., ve Caner, M. (2013). In the eyes of Turkish EFL learners: What makes an effective foreign language teacher?

    Erol, M., ve Karakaya, İ. (2020). Development of language awareness scale regarding daily life. International Journal of Assessment Tools in Education, 7(4), 535-548. https://doi.org/10.21449/ijate.647488 [1]

    Hawkins, E. W. (1999). Foreign language study and language awareness. Language awareness, 8(3-4), 124-142.

    İpek, B. (2015). Bireyde dil bilinci. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, 1(2), 33-44.

    Svalberg, A. M. (2007). Language awareness and language learning. Language Teaching, 40(4), 287–308. https://doi.org/10.1017/S0261444807004491

    Şencan, H. (2005). Sosyal ve davranışsal ölçümlerde güvenilirlik ve geçerlilik. Seçkin Yayıncılık.

    Van den Broek, E. W. (2020). Language awareness in foreign language education: Exploring teachers' beliefs, practices and change processes. SI: sn.

    Yalçın, S. K., ve Şengül, M. (2007). Dilin iletişim süreci içerisindeki rolü ve işlevleri. Turkish Studies, 2(2), 749–769. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.105