Araştırma Makalesi | Açık Erişim
Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi 2026, Clt. 20(55) 1-24
Bremen Eyaletinde Türkçe Dersleri
ss. 1 - 24
Yayın Tarihi: Mart 31, 2026 | Görüntüleme Sayısı: 0/0 | İndirilme Sayısı: 0/0
Özet
Özet: Bu çalışma, Almanya’nın Bremen eyaletinde sunulan Türkçe derslerinin ilkokuldan ortaöğretim II. kademeye kadar uzanan kurumsal yapısını, statü farklılıklarını, amaç ve içeriklerini, ölçme-değerlendirme yaklaşımlarını ve derslere katılım düzeylerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nitel araştırma kapsamında doküman incelemesi yöntemiyle yürütülmüştür. Bu doğrultuda Bremen Çocuk ve Eğitim Senatörlüğü, Bremen Eyalet Meclisi, T.C. Hannover Başkonsolosluğu Eğitim Ataşeliği ve ilgili sivil toplum kuruluşları tarafından yayımlanan öğretim programları, resmî raporlar ve raporlarda yer alan istatistiksel veriler analiz edilmiştir. Veriler betimsel analiz tekniğiyle çözümlenmiştir. Araştırma bulguları, Bremen eyaletinde Türkçe derslerinin kademelere göre farklılaşan çok katmanlı bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymaktadır. İlkokul düzeyinde Türkçe derslerinin hem konsolosluk hem de eyalet sorumluluğunda sunulduğu, ortaöğretim I. ve II. kademelerde ise derslerin tamamen eyalet eğitim sistemiyle bütünleşerek akademik bir yabancı dil statüsünde yapılandırıldığı belirlenmiştir. Eyalet tarafından sunulan Türkçe derslerinin notlandırılan, karneye ve Abitur sürecine etki eden bir ders olarak konumlandırıldığı; konsolosluk tarafından yürütülen Türkçe ve Türk Kültürü derslerinin ise not verilmeyen, destekleyici bir ders niteliği taşıdığı saptanmıştır. Öğrenci katılımına ilişkin veriler, ilköğretimden ortaöğretime geçişte Türkçe derslerine katılan öğrenci sayısında belirgin bir azalma olduğunu, bazı bölgelerde (özellikle Bremerhaven) belirli kademelerde Türkçe derslerinin hiç sunulmadığını ve öğretmen yetersizliğinin önemli bir yapısal sorun oluşturduğunu göstermektedir. Sonuç olarak Bremen örneği, Türkçenin Almanya’da köken dili öğretiminden akademik yabancı dil öğretimine evrilen konumunu göstermesi açısından dikkat çekici bir model sunmaktadır. Ancak derslerin eyalet genelinde eşit biçimde sunulmaması, öğretmen sayısındaki yetersizlik ve konsolosluk tarafından sunulan derslerin okul sistemiyle tam olarak bütünleşememesi Türkçe derslerinin mevcut potansiyelini sınırlayan temel sorunlar olarak öne çıkmaktadır.
Anahtar kelimeler: Türkçe eğitimi, köken dili Türkçe, miras dil Türkçe, Bremen eyaletinde Türkçe, iki dillilik
APA 7th edition
Ugur, M., & Turkel, A. (2026).
Bremen Eyaletinde Türkçe Dersleri
. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 20(55), 1-24. Harvard
Ugur, M. and Turkel, A. (2026).
Bremen Eyaletinde Türkçe Dersleri
. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 20(55), pp. 1-24. Chicago 16th edition
Ugur, Mert and Ali Turkel (2026). "
Bremen Eyaletinde Türkçe Dersleri
". Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi 20 (55):1-24.Bremische Bürgerschaft. (2005). Bremisches Schulgesetz (BremSchulG). Erişim adresi: https://www.transparenz.bremen.de/metainformationen/bremisches-schulgesetz-bremschulg-in-der-fassung-der-bekanntmachung-vom-28-juni-2005-270394?asl=bremen203_tpgesetz.c.55340.de&template=20_gp_ifg_meta_detail_d#jlr-SchulGBRV4P18
Council of Europe. (2001). Common European Framework of Reference for Languages: Learning, teaching, assessment. Strasbourg: Council of Europe. Erişim adresi: https://rm.coe.int/common-european-framework-of-reference-for-languages-learning-teaching/16802fc1bf
Cummins, J. (1991). Interdependence of first-and second-language proficiency in bilingual children. Language processing in bilingual children, 70, 89.
Cummins, J. (1991). Introduction. Canadian Modern Language Review, 47(4), 601–605.
Die Senatorin für Bildung und Wissenschaft. (2013). Bericht über den Unterricht im Fach Türkisch im Land Bremen (Vorlage Nr. L 85/18). Bremen: Die Senatorin für Bildung und Wissenschaft.
Die Senatorin für Bildung und Wissenschaft. (2015). Bildungsplan für die Grundschule: Herkunftssprachen. Bremen: Die Senatorin für Bildung und Wissenschaft. https://www.lis.bremen.de/sixcms/media.php/13/Primar_Herkunftssprachen_2015.pdf
Die Senatorin für Bildung und Wissenschaft. (2015). Bildungsplan für die Gymnasiale Oberstufe: Fortgeführte moderne Fremdsprachen. Bremen: Die Senatorin für Bildung und Wissenschaft. https://bildung.bremen.de/sixcms/media.php/13/e_03-2015_a.pdf
Die Senatorin für Bildung, Wissenschaft und Gesundheit. (2012). Bildungsplan für die Oberschule: Türkisch. Bremen: Die Senatorin für Bildung, Wissenschaft und Gesundheit. Erişim adresi: https://www.lis.bremen.de/sixcms/media.php/13/OSch_Tuerkisch_2012.pdf
Ekmekçi, V. (2012). Belçika’da Türkçe dersinin problemleri hakkında öğretmen görüşleri. Gazi Üniversitesi Türkçe Araştırmaları Akademik Öğrenci Dergisi, 2(3), 1–13.
Lengyel, D., & Neumann, U. (2016). Herkunftssprachlicher Unterricht in Hamburg: Eine Studie zur Bedeutung des herkunftssprachlichen Unterrichts aus Elternsicht (HUBE) – Projektbericht. Hamburg: Universität Hamburg. Erişim adresi: https://www.ew.uni-hamburg.de/einrichtungen/ew1/vergleichende/diver/ueber-uns/aktuelles-neu/hube/08122016-bericht-hube-ev.pdf
Mediendienst Integration. (2022). Wie verbreitet ist herkunftssprachlicher Unterricht? Berlin: Mediendienst Integration. Erişim adresi: https://mediendienst-integration.de/fileadmin/Dateien/Factsheet_Herkunftssprachlicher_Unterricht_2022.pdf
Sak, R., Sak, İ. T. Ş., Şendil, Ç. Ö., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227–256. https://doi.org/10.33400/kujer.843306
Schroeder, C. (2003). Der Türkischunterricht in Deutschland und seine Sprache(n). Zeitschrift für Fremdsprachenforschung, 14(1), 23–39.
Schroeder, C., & Küppers, A. (2016). Türkischunterricht im deutschen Schulsystem: Bestandsaufnahme und Perspektiven. In A. Küppers, B. Pusch, & P. Uyan Semerci (Eds.), Bildung in transnationalen Räumen: Education in transnational spaces (pp. 191–212). Wiesbaden: Springer VS.
Statistisches Landesamt Bremen. (2021). 60 Jahre Anwerbeabkommen mit der Türkei. Erişim adresi: https://www.statistik.bremen.de/themen/bevoelkerung/60-jahre-anwerbeabkommen-mit-der-tuerkei-47078
T.C. Hannover Başkonsolosluğu Eğitim Ataşeliği. (2023). Bremen Türkçe Dersi Bilgilendirme. Erişim adresi: https://hannover.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2023_02/24152642_Bremen_Turkce_Dersi_Bilgilendirme.pdf
T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkçe ve Türk kültürü dersi öğretim programı (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. seviyeler). Ankara: T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. Erişim adresi: https://yyegm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2025_08/15125444_23155151_turkceveturkkulturudersi2024ogretimprogramicopy.pdf
Uluçam-Wegmann, A. I. (2017). Federal Almanya'da Türkçe derslerinin geçmişi, yapısı, alan dersleriyle etkileşimi ve öğrenci profili. In H. Ülper (Ed.), Türkçe eğitimi güncel araştırmaları içinde (pp. 1–18). Ankara: Pegem Akademi.
Yıldız, C. (2012). Yurt dışında yaşayan Türk çocuklarına Türkçe öğretimi (Almanya örneği). Ankara: Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı. Erişim adresi: https://berlinem.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_11/07183641_C._YILDIZ_Yurt_DYYYndaki_TYrk_YocuklarYna_TYrkYe_YYretimi.pdf
Yıldız, C., Arslan, K., & Thomas, R. (2021). İki Dillik ve Dil Edinimi (Almanya’da Türkçe-Almanca İki Dilli Büyüyen Çocuklar Üzerine Bir İnceleme). Ankara: Pegem Akademi.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
